Witaminowe ABC

Witaminy to substancje egzogenne (zewnątrzpochodne) niezbędne
do normalnego przebiegu procesów przemiany materii.
Są związkami organicznymi, które występują w minimalnych
ilościach zarówno w produktach pochodzenia roślinnego,
jak i zwierzęcego. Organizm nie jest w stanie sam ich wytwarzać.
Zapotrzebowanie na witaminy jest mniejsze niż na białko, tłuszcze
i węglowodany, jednak bez nich nie można żyć.
Witaminy biorą udział we wszystkich procesach życiowych,
regulują przemiany zachodzące w komórkach, zapewniają aktywność
i dobre samopoczucie. Najczęściej są koenzymami lub
derepresorami informacji genetycznej regulującej syntezę ważnych
białek ustrojowych. Zapotrzebowanie na witaminy nie jest
wartością stałą, zależy od wieku, aktywności fizycznej, stanów
fizjologicznych, takich jak ciąża, laktacja, rodzaju diety, nasilenia
przemiany materii, stopnia ich wchłaniania w przewodzie
pokarmowym, zużytkowania oraz wydalania witamin. Jeżeli nie
dostarczymy organizmowi witamin w odpowiednich ilościach
i w odpowiednim czasie, szybko objawiają się niedobory, które
mogą stać się przyczyną wielu dolegliwości i chorób. Niedobór
tylko jednej witaminy może być niebezpieczny dla całego organizmu.
Źródłem witamin są głównie owoce, warzywa, mięso i ryby,
a także otrzymywane syntetycznie, choć pochodzące z naturalnych
surowców, preparaty witaminowe. Wszystkie witaminy
niezbędne dla człowieka dzielimy na:

  • – rozpuszczalne w wodzie (witamina C, witaminy z grupy B, czyli

B1, B2, B6, B12, oraz niacyna i kwas foliowy),

  • – rozpuszczalne w tłuszczach (beta-karoten, czyli prowitamina

A, witamina D, E i K).

Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie
i muszą być dostarczane codziennie.

  1. Witamina A – retinol, karoten – powstająca najczęściej z rozpadu beta-karotenu, zwiększa odporność organizmu na infekcje,wzmacnia wzrok i włosy, stymuluje wzrost i poprawia wygląd skóry. Objawy niedoboru to częste infekcje, zmniejszona ostrość widzenia o zmroku, zaburzenia w oddychaniu, nadmierne wysychanie i rogowacenie skóry oraz łamliwość paznokci. Karoteny,będące prowitaminami witaminy A, występują w dużych ilościach w szpinaku, marchwi i pomidorach. Preformowana witamina A występuje w tranie, wątrobie, nerkach, mleku, maśle i żółtku jaj. Zbyt duża ilość witaminy A może spowodować hiperwitaminozę. Do jej symptomów należą: utrata apetytu, bóle głowy i mięśni, wypadanie włosów i/lub zaczerwienienie oraz złuszczanie się skóry.

Witamina A ma zastosowanie w awitaminozie i hipowitaminozie
A (kurza ślepota, wysychanie spojówki), niedorozwoju fizycznym
i zahamowaniu wzrostu oraz w krzywicy, chorobach
zakaźnych w celu zwiększenia odporności (zwłaszcza w gruźlicy),
nadczynności tarczycy (lek wspomagający), źle gojących się
ranach, w odmrożeniach, oparzeniach, niedokrwistości, w ciąży,
stomatologii – paradentopatie oraz dermatologii – choroby skóry
przebiegające z nadmiernym rogowaceniem, łuszczeniem się naskórka
lub łojotokiem.

  1. Magnez i witamina B kompleks – niedobór magnezu przejawia

się zaburzeniami ze strony układu krążenia, kostnego i pokarmowego.
Niekiedy występują napady nerwicowe, zaburzenia
snu i skurcze mięśni. Od poziomu magnezu zależy także działanie
układu immunologicznego. Preparaty magnezowe zalecane
są w okresie długotrwałego stresu. Magnez połączony z witaminami
grupy B dobrze wpływa na stany nerwowe.
Witamina B1 – tiamina – reguluje spalanie węglowodanów. Jej
brak lub niedobór powoduje powstawanie choroby beri-beri.
Występuje w drożdżach i otrębach. Ma zastosowanie w terapii
choroby beri-beri, hipowitaminozie, nerwobólach, zapaleniach
i zwyrodnieniach nerwów, w rwie kulszowej, lumbago, niewydolności
serca oraz niektórych schorzeniach ośrodkowego układu
nerwowego.

  1. Witamina B2 – ryboflawina – jest niezbędna do prawidłowego

przebiegu procesów utleniania w tkankach. Niedobór powoduje
zahamowanie wzrostu u dzieci, zapalenia skóry, niedokrwistość,
łzawienie oraz swędzenie. Ma zastosowanie w hipowitaminozie,
szczególnie w niedokrwistości, zaćmie i zapaleniach oskrzeli.

  1. Witamina B6 – pirydoksyna – bierze udział w przemianie białkowej.

Występuje w zielonych częściach roślin. Witamina B6 ma
zastosowanie w niektórych postaciach niedokrwistości, agranulocytozie,
wymiotach ciężarnych oraz wypadaniu włosów na tle
łojotokowym.

  1. Witamina B12 – kobalamina, cyjanokolamina – jest czynnikiem

niezbędnym do prawidłowego wytwarzania i dojrzewania krwinek
czerwonych. Występuje w wątrobie, grzybach i drożdżach. Stosuje
się ją w niedokrwistości złośliwej, uszkodzeniach ośrodkowego
układu nerwowego, nerwobólach oraz nadczynności tarczycy.

  1. Witamina C – kwas askorbinowy – wzmacnia odporność organizmu,

pomaga w obniżeniu poziomu cholesterolu we krwi, zapobiega infekcjom
i tworzeniu się skrzepów, wzmacnia naczynia krwionośne,
działa przeciwnowotworowo i antyalergicznie. Niedobór witaminy
C objawia się zmęczeniem, bólami w stawach, owrzodzeniami
dziąseł, podatnością na infekcje oraz powolnym gojeniem się ran.
Witamina C jest skuteczniejsza w obecności bioflawonoidów.
Szczególnie obfite w witaminę C są owoce cytrusowe, truskawki,
kalafior, brokuły, kapusta, ziemniaki i pomidory. Gotowanie
pokarmów niszczy strukturę witaminy C. Jej przyjmowanie jest
wskazane, jeżeli występuje niedobór żelaza. Anemia polegająca
na niedoborze żelaza spowodowana jest nie tylko jego niewystarczającym
dostarczaniem, lecz także niedostatecznym przyswajaniem
żelaza z pożywienia. Jeżeli dany artykuł spożywczy o wysokiej
zawartości witaminy C, jak sok pomarańczowy czy kalafior,
względnie preparaty witaminy C, przyjmowane są podczas posiłków,
przyswajanie żelaza wzrasta dziesięciokrotnie.Witamina C ma zastosowanie w chorobach zakaźnych (błonica,
dury, gruźlica), w okresie ciąży, w celu uzupełnienia nadmiernego
zużycia, w chorobach alergicznych, zatruciach i niedokrwistości.

  1. Witamina D – kalcyferol – reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową,

zapewnia prawidłowe formowanie kości i zębów, zapobiega
krzywicy oraz wypadaniu zębów. Razem z witaminami
A i C chroni przed infekcjami górnych dróg oddechowych.
Niedobór witaminy D wywołuje krzywicę, rozmiękczenie kości
powodujące ból i złamania (demineralizacja kości), zrzeszotnienie,
porowatość i kruchość kości (osteoporozę) u osób starszych,
a także osłabienie sprężystości mięśni. Witamina D ma zastosowanie
w krzywicy, rozmiękczaniu kości i próchnicy zębów, gośćcu
stawowym, chorobach alergicznych i gruźlicy skóry.

  1. Witamina E – tokoferol – zwana witaminą młodości, przeciwdziała

procesom starzenia się organizmu, miażdżycy, ułatwia gojenie
się ran, wygładza skórę i blizny. Bierze udział w zaopatrywaniu
organizmu w tlen. Niedobór witaminy E wywołuje zmęczenie,
bezsenność, niedokrwistość oraz zmiany zwyrodnieniowe układu
nerwowego. Obecna jest w jajach, mięsie, wątrobie oraz w mące
owsianej, maśle, pszenicy, rzeżusze i oleju.

  1. Witamina E ma zastosowanie w niemocy płciowej, oligo- i nekrospermii

u mężczyzn, poronieniach nawykowych i oziębłości
płciowej u kobiet, miasteniach, stanach depresji psychicznej i osłabienia
wydolności umysłowej, schorzeniach skóry (sklerodermii,
owrzodzeniach skóry, toczniu rumieniowym), skurczach naczyniowych
i nadciśnieniu oraz zakrzepowym zapaleniu naczyń.

  1. Witamina K – menadion – zapobiega krwotokom, zapewnia prawidłową

krzepliwość krwi, bierze udział w formowaniu tkanki
kostnej. Ma właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybiczne.
W warunkach fizjologicznych witamina K wytwarzana jest
w dostatecznych ilościach przez florę bakteryjną jelit. Do stanów
niedoborowych dochodzi tylko po wyjałowieniu jelit długotrwałym
stosowaniem antybiotyków lub w stanach chorobowych,
przebiegających z zaburzonym wchłanianiem tłuszczów.
Niedobór objawia się skłonnością do krwawień oraz spadkiem
krzepliwości.
Witamina K jest stosowana w skazach krwotocznych spowodowanych
żółtaczkami zastoinowymi, przy przedawkowaniu dwukumarolu
i innych antagonistów witaminy oraz w innych postaciach
skaz krwotocznych z hipoprotrombinemią.

  1. Witamina PP – nikotynamid – pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu

układu pokarmowego i w utrzymywaniu zdrowego stanu
skóry. Bogatym źródłem witaminy PP jest wątroba, drożdże
i orzeszki ziemne. Niedobór przejawia się zmęczeniem, depresją,
wysypką z przebarwieniami skóry oraz biegunkami.
Stosujemy ją w schorzeniach zapalnych skóry i błony śluzowej
jamy ustnej, oparzeniach promieniami słonecznymi, odmrożeniach,
schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego (stwardnienie
rozsiane), a także skurczach naczyniowych (chromanie
przestankowe, choroba nadciśnieniowa.

  1. Kwas foliowy – nie tylko dla kobiet. Pomaga w zwalczaniu anemii,

zwiększa witalność, wpływa na zdrowy wygląd skóry, opóźnia siwienie
włosów oraz zapobiega powstawaniu wad wrodzonych.
Najwięcej kwasu foliowego zawierają jarzyny zielonoliściaste, wątroba,
drożdże i grzyby. Niedobór objawia się niedokrwistością,
uszkodzeniami systemu nerwowego płodu, zmianami w śluzówkach
oraz zaburzeniami trawienia.

Większą skuteczność mają preparaty zawierające pewien
określony zestaw witamin oraz mikroelementów. Witamina
A najskuteczniej działa, gdy jest podawana z witaminami grupy
B kompleks, D, E, wapniem, fosforem i cynkiem. Witaminy z grupy
B dobrze współdziałają z witaminą C oraz magnezem. Witaminę
C najlepiej przyjmować łącznie z wapniem i magnezem, ponieważ
poprawia wchłanianie tych pierwiastków. Witamina D jest
niezbędna do prawidłowego wchłaniania wapnia i fosforu w jelitach.
Działa najskuteczniej z witaminami A, C i z grupy B.
Zapotrzebowanie sportowca obarczonego ekstremalnym wysiłkiem
w niezbędne mikroskładniki wynosi 4-5 kg świeżych owoców
i warzyw. Jest to niemożliwe do wykonania w praktyce. Znakomitym
rozwiązaniem jest zastosowanie preparatu „Sport Power”,
który zawiera optymalne dawki wszystkich niezbędnych mikroskładników.
Jest to kompozycja witamin i minerałów uwzględniająca
potrzeby organizmu sportowca, jak również stanowiąca
uzupełnienie diety ludzi ćwiczących rekreacyjnie. „Maxivit” to
zestaw witamin, makro- i mikroelementów zalecany w stanach
znużenia, zmęczenia, w okresie intensywnego wysiłku fizycznego
i psychicznego, a także w okresach przesilenia związanego
z nadmiernym stresem.
Przyczyny niedoboru witamin mogą mieć różne podłoże. Może
on być spowodowany niewłaściwym odżywianiem na skutek
biedy lub surowej diety, nieodpowiednim odżywianiem wynikającym
z niewiedzy, biedy, braku zachęty, tabu czy trendów w modzie.
Niedobór witamin może być efektem problemów z uzębieniem
lub apatii, wzrostu zapotrzebowania na witaminy u dzieci
w okresie ich szybkiego rozwoju, palenia papierosów, stosowania
pigułek antykoncepcyjnych, ciąży, laktacji, ostrej infekcji lub leczenia.

farmakologicznego trwającego przez dłuższy czas. Nieprawidłowe
trawienie i przyswajanie pożywienia, częste u osób starszych,
również może spowodować niedobór witamin.
Współczesna cywilizacja negatywnie wpływa na bilans witaminowy:
– jeden papieros niszczy 25-100 mg witaminy C,
– ludzie żyjący w zadymionych miastach, w przeciwieństwie do
mieszkańców wsi, nie produkują witaminy D, ponieważ dymy
absorbują promienie ultrafioletowe,
– więcej niż jedna szklanka koktajlu alkoholowego dziennie może
spowodować zubożenie organizmu w witaminy B1, B6 i kwas
foliowy,
– dziesięć milionów amerykańskich kobiet przyjmuje środki antykoncepcyjne
i większość z nich nie jest świadoma, że mogą
one utrudniać przyswajanie witamin B12, C i kwasu foliowego,
– aspiryna może trzykrotnie zwiększyć poziom wydalania witaminy
C.
Witaminy podawane są w różnych postaciach ze względu na
różne potrzeby ludzi. Tabletki to najbardziej znana i wygodna
forma suplementów witamin. Są łatwiejsze do przechowywania,
przenoszenia i mogą dłużej stać na półce niż proszki
czy płyny. Kapsułki, podobnie jak tabletki, są wygodne i łatwe
w przechowywaniu. W tej postaci występują preparaty witamin
rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D i E.
Kapletki to kapsułki w kształcie tabletek, czasami powlekane
specjalną otoczką nie rozpuszczającą się w żołądku, gdzie jest odczyn
kwaśny, ale dopiero w jelicie. Kapsułki żelowe polecane są
osobom mającym trudności z połykaniem leków. Z kolei proszki
umożliwiają podawanie witamin od razu w dużej dawce. Polecane
są alergikom, gdyż do ich wytwarzania nie jest potrzebne ani
podłoże, ani substancje wiążące, które często bywają alergenami.
Płyny witaminowe pozwalają na przyjmowanie ich z napojami.
Polecane są osobom mającym trudności z połykaniem tabletek
i kapsułek.
Inhalacje są szczególnie szybko wchłaniane przez błonę śluzową
nosa i dlatego przeznaczone są do podawania witaminy
grupy B i C.
Plasterki i implanty (substancje do wszczepiania) to nowość na
rynku, pozwalają w sposób ciągły dostarczyć odmierzoną dawkę
składników odżywczych.
Preparaty o przedłużonym działaniu – RETARD – są skuteczniejsze
od zwykłych preparatów witaminowych. Z uwagi na stopniowe
uwalnianie witaminy rozpuszczalne w wodzie powinny być
lepiej przyswajane przez organizm. Przedłużone działanie witamin
możliwe jest dzięki specjalnej warstwowej budowie tabletki.
Składa się ona z mikrotabletek, ułożonych według określonego
wzoru, pozwalającego na stopniowe uwalnianie witamin i ich
absorpcję w czasie od sześciu do dwunastu godzin. Preparaty zawierające
witaminy o przedłużonym działaniu zapewniają największą
skuteczność, najmniejsze straty wydalnicze oraz stały
poziom witamin we krwi w ciągu dnia i nocy.
Preparaty witaminowe należy przechowywać w chłodnych,
ciemnych miejscach, z dala od światła słonecznego i w dobrze zamkniętych,
odpowiednich opakowaniach. Nie powinny być przechowywane
w lodówce. W celu ochrony przed nadmierną wilgocią
można na dno buteleczki z witaminami położyć kilka ziarenek
ryżu, które będą spełniać rolę naturalnego absorbentu. Witaminy
mogą być przechowywane dwa do trzech lat w dobrze zamkniętym
opakowaniu.

Udostępnij:Share on FacebookShare on Google+

Zostaw odpowiedź